Porseleni sadece beyaz bir form olmaktan çıkarıp bir sanat eserine dönüştüren şey, üzerindeki desenleme sanatıdır. Tarihsel olarak Çin'de gelişip Avrupa'ya yayılan "China painting", renklerin ateşle dansıdır.
1. Sırın Altında mı, Üstünde mi?
Porselen desenleme teknikleri, boyanın uygulanma zamanına ve pişirim derecesine göre üç ana kategoriye ayrılır.
Sır Altı (Underglaze)
Desen, bisküvi pişirimi yapılmış ham ürün üzerine uygulanır ve şeffaf sırla kaplanıp ~1350°C'de pişirilir.
- • Görünüm: Pastel ve mat.
- • Dayanıklılık: Çok yüksek (Solmaz).
- • Koruma: Sır tabakası altındadır.
Sır Üstü (Overglaze)
Sırlanmış parlak yüzey üzerine uygulanır. "El Dekoru" sanatçılarının tercihidir. ~760-880°C'de pişer.
- • Görünüm: Canlı, parlak renkler.
- • Malzeme: Yağ bazlı medyumlar.
- • Teknik: İnce fırça işçiliği.
Sır İçi (In-glaze)
Endüstriyel hibrit yöntem. ~1200°C'de boya, eriyen sır tabakasının içine gömülür.
- • Görünüm: Cam gibi pürüzsüz.
- • Dayanıklılık: Bulaşık makinesine uygun.
- • Yapı: Sır içine hapsolmuş desen.
Şekil 2: Altın Yaldız Uygulaması
2. El Dekoru ve Sanatsal Süreç
Porselen desenleme, büyük bir sabır gerektiren "el dekoru" sürecidir. Türk kültüründe Yıldız ve İznik porselenleri bunun en nadide örnekleridir.
Uygulama Adımları
- Hazırlık:
Sanatçı, toz boyayı özel yağlarla (terebentin, lavanta, karanfil) cam bir yüzeyde ezerek hazırlar. Anatomi ve botanik bilgisi gerektirir.
- Çoklu Fırınlama:
Karmaşık desenler, renklerin karışmaması için kademeli olarak boyanıp defalarca fırınlanabilir.
- Altın Dokunuş:
En hassas aşamadır. Altın veya gümüş yaldızlar, boya pişiriminden sonra uygulanır ve daha düşük ısıda (650°C) fırınlanarak, ardından cam elyafı ile parlatılır.
3. Endüstriyel Teknikler
El işçiliğinin yanı sıra, seri üretimde hız ve standartlaşma sağlayan modern teknikler kullanılır.
Çıkartma (Decal)
Porselen boyaları serigraf baskı ile özel kağıtlara basılır. Bu desenler su yardımıyla "çıkartma" gibi porselenin üzerine transfer edilir. Seri üretimdeki en yaygın yöntemdir.
Dijital Baskı
Gelişen teknoloji sayesinde, yüksek çözünürlüklü fotoğraflar ve karmaşık tasarımlar doğrudan porselen yüzeylere püskürtme yöntemiyle aktarılabilir.
Ateşle Sabitlenen Sanat
"Her fırça darbesi, fırında sonsuzluğa mühürlenir."
Porselen desenleme; kimya, ısı ve sanatın birleşimidir. İster sır altı tekniğinin dayanıklılığı, ister sır üstünün canlılığı olsun; bu sanat, porselen objeleri bir kullanım eşyasından yüzyıllarca saklanacak bir kültür mirasına dönüştürür.
